امروز : سه شنبه 3 بهمن 1396

نقش خودآگاهی در درمان اعتیاد ساخت PDF چاپ ارسال به دوست
رای کاربران: / 0
ضعیفعالی 

گردآوری و نگارش : بهرام سروری - کارشناس ارشد روانشناسی بالینی

یکی از عواملی که به انسان کمک می کند زندگی خوب و موفقی داشته باشد ، این است که خود را بشناسد ، احساس خوبی در مورد خود داشته و از آنچه که هست ، شاد و راضی باشد . مهارت خود آگاهی به فرد کمک می کند تا بتواند شناخت بیشتری نسبت به خود ، خصوصیات ، نیازها ، خواسته ها ، اهداف ، نقاط ضعف و قوت ، احساسات ، ارزش و هویت خود داشته باشد . مطالعات نشان می دهد که ضعف در خود آگاهی با بسیاری از بیماریها و آسیب های روانی- اجتماعی همراه است . ازجمله مشکلات روانی- اجتماعی مرتبط با خود آگاهی ضعیف می توان به افسردگی ، سوء مصرف مواد ، اضطراب ، احساس حقارت ، اعتماد به نفس پایین ، مشکلات ارتباطی ، احساس تنهایی ، فرار و ..... اشاره کرد .

یکی از مولفه های مهم خود آگاهی عزت نفس است . عزت نفس چیزی نیست که مانند یک مهارت آموخته شود بلکه عزت نفس پیامد مجموعه ای از عوامل فردی ، اجتماعی و خانوادگی است . عزت نفس به احساس ارزشمندی شخص اشاره دارد که تحت تاثیر عوامل عملکرد ، موفقیت ها ، توانایی ها ، ظاهر شخصی و قضاوت های افراد مهم است . انسان ها در نتیجه واکنش هایی که از دیگران ، به ویژه افراد مهم دریافت می کنند نگرش هایی در مورد ارزشمند بودن خود پیدا می کنند . عزت نفس بالا نشان دهنده احساسات شخصی خاصی است که به آسانی تحت تاثیر موانع ، تعرض ها و دیدگاههای منفی در مورد توانایی ها یا ظاهر قرار نمی گیرد . عزت نفس بالا به اعتماد به نفس منجر می شود که تصمیم گیری خوب و مستقل و برخورد مناسب با تعارضات بین فردی را تسهیل می نماید . عزت نفس افراد در محیط حمایت کننده و مثبت تقویت می شود .

عزت نفس پایین یکی از عوامل بازدارنده رشد اجتماعی است با اینحال افراد برخوردار از عزت نفس بالا نیز دچار رشد اجتماعی مختل می شوند ( مانند گروه های بزهکار) . عزت نفس افراد متاثر از تجارب ، رویدادها و شرایط زندگی آنان است . برای داشتن عزت نفس بالا افراد باید اول بدانند چه چیزی در آنان احساسات خوب بوجود می آورد و سپس به گونه ای برنامه ریزی کنند که این نوع رویدادها در زندگی شان رخ دهد .

عزت نفس و تاب آوری

تاب آوری به فرآیند بازگشت فرد به کارکرد عادی پس از یک رویداد استرس زا یا تجربه ناگوار اطلاق می گردد . برخی ویژگی های افراد تاب آور عبارتند از :

1- داشتن بینش : توانایی در دیدن واقعیت ها همانطور که هستند نه آنگونه که باید یا می توانند باشند - پذیرش واقعیت و صادق بودن با خود .

2- احساس ارزشمندی : پذیرفتن خود به عنوان فردی ارزشمند - ایجاد تمایز بین رویدادها ، چیزها و رفتارهای منفی با خود .

3- همدلی : برقراری رابطه ای توام با احترام متقابل با دیگران که گاهی اوقات به هم پیوستگی اجتماعی نامیده می شود . یعنی احساس تعلق به افراد ، گروه ها و نهادهای اجتماعی .

4- نظم و ترتیب : حس سازمان یافتگی - نظم و آیین مندی خاص که ساختار ، ثبات و امنیت در زندگی فرد بوجود می آورد .

5- شوخ طبعی : توانایی در دیدن جنبه روشن موقعیت و جدی نگرفتن بیش از حد خود که به حفظ یک دیدگاه متعادل تر کمک می کند .

6- مهارت های حل مسئله : توانایی در تجزیه و تحلیل واقع بینانه مشکلات شخصی و در نظر گرفتن راه حل های فوری و راهبرد های کوتاه مدت برای حل و فصل مشکلاتی که به آسانی و سریع حل نمی شوند .

7- توانمندی های اجتماعی : برخورداری از طیف وسیعی از مهارت ها و راهبرد های اجتماعی شامل مهارت های گفتگو ، جرأت مندی و گوش دادن- احترام گذاشتن به احساسات و عقاید دیگران که در تعاملات اجتماعی بسیار مهم است .

8- خوش بینی : اعتقاد راسخ به اینکه آینده می تواند بهتر باشد – احساس امید و هدفمندی و این باور که من نمی توانم زندگی و آینده خود را کنترل کنم .

ایجاد تاب آوری فرایندی است که از طریق آن ، افراد توانایی برخورد موثر با چالش های زندگی خانوادگی و اجتماعی را کسب می نمایند . روش خاصی برای آموختن تاب آوری وجود ندارد زیرا تاب آوری یک مهارت مشخص نیست . تاب آوری شامل مجموعه ای از مهارت ها ، نگرش ها و ارزش هاست که فرد کسب می نماید . بنابر این خود آگاهی یکی از مهارت های اساسی برای پرورش تاب آوری به حساب می آید . ویژگی های افراد دارای خودآگاهی عبارتند از :

1- خصوصیات مثبت ، توانایی و استعدادهای خود را می شناسند و به آنها افتخار می کنند .

2- خصوصیات منفی و نقاط ضعف خود را می شناسند ، می پذیرند و در جهت اصلاح آنها تلاش می کنند .

3- موفقیت ها و شکست های خود را می شناسند. به موفقیت هایشان افتخار کرده و از شکست های خود درس می گیرند .

4- به خود و دیگران احترام می گذارند .

5- برای رسیدن به اهداف خود تلاش می کنند .

6- مسئولیت اعمال و رفتار خود را می پذیرند .

فواید خود آگاهی

مهارت خودآگاهی به شما کمک می کند تا بتوانید :

1-    احساسات خود را شناسایی کنید . از آنها آگاه شده و این احساسات را کنترل نمایید . ناتوانی در کنترل احساسات می تواند به بزهکاری ، اعتیاد ، خشونت ، درگیری با دیگران ، بد رفتاری و خشونت با کودکان و نوجوانان بیانجامد .

2-   برنقاط ضعف و قوت خود آگاه شده و با تکیه بر نقاط قوت ، نقاط ضعف خود را کاهش دهید . آگاهی از نقاط ضعف باعث می شود که فرد با استفاده از این آگاهی بتواند تسلط بیشتری بر خود داشته باشد .

3-   از نیاز های خود آگاه شوید و از مسیر های سالم به رفع نیازهای خود بپردازید . با شناخت نیاز های خود می توانید راه و روش بهتری برای مقابله با آن بیابید .

4-   اهداف واقع بینانه ای برای زندگی خود تعیین کنید . به این ترتیب از دنبال کردن اهداف بسیار ایده ال و کمال گرایانه دوری گزینید . تنظیم اهداف غیر واقع بینانه موجب بزهکاری ، گرایش به سوء مصرف مواد ، ناکامی ، خشم و خشونت ، خودکشی ، بی بندو باری و نظایر آن می شود .

5-   بتوانید از ملاک های ارزشمندی خویش آگاه شده و ارزش خود را در زندگی بیابید . به این ترتیب از دنبال کردن ارزش های کاذب خود داری نموده و با رضایت و آرامش بیشتری زندگی خود را طی کنید .

در پایان تکیه بر این نکته ضروری است که افزایش شناخت و آگاهی بویژه شناخت خویشتن (خودآگاهی) از عوامل اصلی کاهش گرایش افراد به انحرافات اجتماعی بخصوص سوء مصرف مواد قلمداد می شود و تلاش در بالا بردن خودآگاهی همه افراد جامعه بویژه آنها که دوره درمان اعتیاد را می گذرانند ضروری می باشد .

 

 گردآوری و نگارش : بهرام سروری – مرداد 1391