امروز : سه شنبه 8 فروردين 1396

اعتیاد و آسیب به خود ساخت PDF چاپ ارسال به دوست

اعتیاد و آسیب به خود

نویسنده : شکوفه رستمی نژاد – کارشناس ارشد روانشناسی بالینی

تاریخ : 12 اسفند 1392

اقداماتی چون خودزنی ، انفجار خشم ، رفتارجنسی بی ملاحظه ، خشونت علیه دیگران ، مصرف بدون لذت مواد مخدر و الکل ، خطر کردن در روابط اجتماعی و فردی (رانندگی بی محابا) ، قماربازی ، سرقت ، جرایم کوچک و بزرگ ، هیجان طلبی بی محابا ، رفتارهای پرخطر و .... آسیب به خود هستند .

این رفتارها ریشه در مازوخیسم (خودآزاری) دارند و به طور سنتی معتادان را ابر مازوخیسم می گفتند . امروزه از واژه self injury برای آسیب به خود استفاده می کنند و آن را به انواع اجباری (compulsive) ، تکانشی (impulsive) ، عمده یا اصلی (major)  ، کلیشه ای (stereo type) تقسیم می کنند . در این رابطه عده ای معتقدند که اعتیاد یک پدیده آسیب به خود است .

 

اگر بخواهیم تعریف دقیقی از خودزنی داشته باشیم ، می توانیم بگوییم که : خودزنی اقدامی عمدی ،در آسیب رساندن غیر مرگبار به بدن خود در ابعادی غیرقابل قبول برای اجتماع به منظور کاهش فشار روانی است .

افراد مبتلا به بیماری های مغزی ، عقب مانده ذهنی و مشکلات ارگانیک (اوتیسم) از نوع کلیشه ای (stereo type) هستند که آسیب زدن در این افراد بسیار تکراری است و بارها به گونه ای که منجر به معلولیت می شود اتفاق می افتد .

آسیب به خود عمده (major self injury) در بیماران مبتلا به پسیکوز و آسیب عمده روانی همراه است . این افراد مبادرت به قطع عضوی از بدن از جمله : آلت تناسلی خود و یا سینه های خود می کنند . پسیکوز آمفتامینی (شیشه ای) حالتی را در فرد ایجاد می کند که حتی چشم خود را در می آورد .

آسیب به خود اجباری (compulsive self injury) با آسیب ملایم روانی همراه است . بیماران اکثراً مبتلا به اختلالات اضطرابی می باشند و خودزنی به صورت کندن مو یا ابرو ، جویدن ناخن و خودزنی های سبک مکرر دیده می شود . در بیماران آمفتامینی هم کندن صورت مشاهده می شود .

آسیب به خود تکانشی (impulsive self injury) با آسیب متوسط روانی همراه است . بیماران اکثراً مبتلا به اختلالات خشم ، کنترل تکانه و اعتیاد می باشند . این افراد اقدام به بریدن بدن خصوصاً دست ها ، پاها و شکم ، سوزاندن اندام ها و باز کردن زخم های خود می کنند . در مواقعی با زخم هایی که در بدن دارند ور می روند تا مانع از خوب شدن آن گردند تا به عناوین مختلف از آن بهره برداری کنند .

افراد در مواردی که قادر به بیان احساسات و بروز آنها نیستند ، برای کاهش احساسات دردناک و کاهش فشار روانی ، برای شکنجه خود و کاهش احساس گناه و برای ایجاد یک حس به جای بی حسی و کرختی اقدام به خودزنی می کنند .

بریدن یا خراش شدید پوست ، سوزاندن یا داغ کردن پوست ، کوبیدن سر به دیوار ، جلوگیری عمدی از ترمیم زخم ، خوردن مواد سمی یا داروها به قصد آسیب به خود و فرو بردن اشیای خارجی به داخل پوست مصداق هایی از آسیب به خود می باشند . آسیب به خود پدیدۀ شایعی است ، 15 تا 20 درصد از نوجوانان جامعه اقدام به انجام آن می کنند . در جمعیت بالینی شایع تر است . در بین خانم ها اندکی شایع تر از آقایان می باشد . شیوع آن در حال افزایش است . افزایش استرس های شغلی و تحصیلی ، حس مالکیت بر بدن و کاهش باور های سنتی (در گذشته معتقد بودند که صاحب بدن خودت نیستی و یک ودیعه الهی و یا اموال عمومی است) ، آسیب در خانواده ها و افزایش طلاق ، تأثیر رسانه ها و موج فرهنگی و گسترش الگوهای خودزنی ، نوجوانی مشکل آفرین در جوامع رو به رشد ، کاهش ارتباط بین نسل ها و شیوع مصرف مواد مخدر در بین نوجوانان از عوامل مرتبط با افزایش شیوع خودزنی می باشد .

افکار خودکشی ، احساس درماندگی و ناامیدی ، اعتماد به نفس کم ، افسردگی ، تکانشی بودن ، تعارضات خانوادگی و اجتماعی ، فقر و سابقه ترومای (آسیب) دوره کودکی از عوامل خطرساز در آسیب به خود هستند .

باور های نادرستی در مورد خودزنی وجود دارند :

-          انگیزه آسیب به خود ، خودکشی یا تهدید به خودکشی است . (عموم این افراد قصد خودکشی ندارند و آسیب زدن را راهی برای آرام کردن خود می دانند)

-          خودزنی و آسیب به خود برای جلب توجه است .

-          افرادی که خودزنی می کنند ، سابقۀ سوء استفاده های فیزیکی و جنسی دارند .

-          افرادی که خودزنی می کنند برای دیگران خطرناکند .

-          خودزنی بدون انگیزۀ خودکشی خطر جدی ندارد .

لازم به ذکر است که عوامل یادشده عقاید نادرست در مورد خودزنی است .

انگیزۀ خودزنی ، درد جسمانی به جای درد روانی است . نوشتن شعر یا آوازی که نشان دهندۀ احساسات فرد باشد ، نقاشی کردن با جوهر قرمز بر روی یک کاغذ بزرگ ، گوش دادن به موزیکی که بیانگر احساسات فرد باشد ، دوش گرفتن ، پتوی داغ ، ماساژ اندام ها ، تماس با یک دوست صمیمی ، گذاشتن یخ بر روی اعضای بدن ، جویدن آدامس یا خوردن غذایی با طعم تند ، تخلیه خشم و کاهش تنش و ....... می تواند برای کاهش درد روانی این افراد کمک کننده باشد تا اقدام به خودزنی را در خود کاهش دهند .

به عزیزانی که درگیر این رفتارها هستند توصیه می شود برای دریافت اطلاعات بیشتر یا مشاوره درمانی با مراجعه به مرکز درمان بازگشت با مشاوران و روانشناسان این مرکز همراه شوند