امروز : پنج‌شنبه 8 تير 1396

اعتیاد رفتاری ساخت PDF چاپ ارسال به دوست

نویسنده : شکوفه رستمی نژاد – کارشناس ارشد روانشناسی بالینی

تاریخ : 26 اسفند 1392

امروزه کاملاً مشخص است که این تنها مواد نیستند که الگوهای تکراری و اشتغال ذهنی اعتیادی را ایجاد می کنند ، بلکه برخی از رفتارهای فردی و اجتماعی نیز وجود دارند که می توان الگوی وابستگی و اعتیاد را در مورد آنها تعریف کرد . به طور کلی اعتیاد ، تکیه کردن بر چیزی برای رسیدن به عملکرد طبیعی است که حذفشان باعث شوک محرومیت می شود . واژۀ      « اعتیاد » به طور سنتی برای توصیف وابستگی به موادی نظیر الکل ، سیگار ، مواد مخدر و .... به کار می رفت اما اخیراً واژۀ « اعتیاد » برای طیفی از رفتارهای گوناگون نیز استفاده می شود .

 

اعتیادهای رفتاری ، الگوهای رفتاری هستند که چرخه ای شبیه وابستگی به مواد را دنبال می کنند . این چرخه با تجربۀ لذت بخش از یک رفتار و سپس جستجوی آن رفتار آغاز می شود ، که در ابتدا راهی است برای گسترش تجربۀ زندگی فرد ، اما بعد ها به راهی برای مقابله با استرس تبدیل می شود . فرآیند جستجو و درگیری در آن رفتار خاص ، به تدریج بیشتر و اجباری تر می گردد ، تا اینکه بخش مهمی از زندگی روزانۀ فرد را تشکیل می دهد . وقتیکه فرد به آن رفتار خاص معتاد می شود ، میل و وسوسۀ شدیدی برای انجام دادن آن رفتار در او بوجود می آید و معمولاً زمانیکه فرد دوباره آن رفتار را انجام دهد احساس سرخوشی و راحتی می کند و به موازات آن پیامدهای منفی نیز در زندگی شخصی رخ می دهد که فرد علیرغم دیدن این پیامدها ، همچنان به رفتار خود ادامه می دهد . قماربازی ، پرخوری ، روابط جنسی ، روابط عاشقانه ، اینترنت و بازی های رایانه ای و ..... از جملۀ این رفتارها هستند .

اگر از دیدگاه نوروپاتولوژی (neuropathology) بخواهیم به مسئله اعتیاد نگاه کنیم " اعتیاد بیماری اولیه و مزمن سیستم پاداش ، انگیزش ، حافظه و سایر مدارهای مرتبط است . (American Society of Addiction Medicine - ASAM) "

در اعتیاد دارویی ، مواد اعتیادآور (ماده شیمیایی) پس از عبور از سد خونی مغز (Blood Brain Barrier-BBB) مستقیماً به سیستم پاداش مغز (brain's reward system) می رسند و باعث تغییرات نوروترنسمیتری (neurotransmitter) می شوند . در رفتار نیز این حس های محیطی هستند که به صورت غیر مستقیم ، روی سیستم انتقال عصبی(neurotransmitter system)  مغز ، تأثیراتی مشابۀ اثر مواد پدید می آورند . به بیان دیگر ، رفتارها هم مانند مصرف مواد می توانند باعث تجربۀ پاداشی کوتاه مدت شوند و در نهایت رفتار پایداری را بوجود آورند و مانند مصرف مواد کنترل فرد بر مدیریت یک رفتار خاص کاهش می یابد . در واقع مغز یک معتاد رفتاری ، نسبت به آزادسازی غیر معمول نوروترنسمیترهای مغزی ، در پی انجام یک رفتار خاص (قمار ، خرید و ......) واکنش اعتیادی نشان می دهد .

در اینجا لازم است که تفاوت بین واژۀ « اعتیاد رفتاری » (Behavioral Addiction) با اصطلاح « رفتار اعتیادی » (Addective Behavior) مشخص شود . رفتارهای اعتیادی حاصل تعامل (کنش و واکنش) بین معتاد و محیط اطراف او است مثل : وسوسه ، رفتارهای ضد اجتماعی ، کاهش مسئولیت پذیری و ........ اینگونه از رفتارها می توانند هم در اعتیادهای رفتاری و هم در اعتیادهای دارویی وجود داشته باشند . این رفتارها مجموعۀ اختلالاتی هستند که ناشی از تأثیرات عوامل زیستی ، روان شناختی و اجتماعی می باشند . به طور کلی عوامل بیولوژیک مرتبط با رفتارهای اعتیادی عبارتند از : 1- عوامل بیوشیمیایی از جمله نوروترنسمیترهای گوناگون مانند : دوپامین (dopamine) ، نوراپی نفرین (norepinephrine)  و سروتونین (serotonin) و 2- عوامل ژنتیکی .

به صورت تجربی و آزمایشگاهی مشخص شده که ژن های مربوط به گیرنده های این واسطه های شیمیایی با برهم خوردن تعادل و اختلال عملکرد این نوروترنسمیترها همراه بوده است و منجر به بروز مشکلاتی مانند نقص در سیستم پاداش (reward sys.) و لذت (pleasure sys.) ، انگیزش (motivation sys.) ، تکانشگری (impulsive sys.) و بروز رفتارهای اعتیادی همچون قماربازی (Gambling) بیمارگونه می گردند .

در واقع مهمترین عوامل گرایش نسبت به رفتارهای اعتیادی ، فقر لذت ، مشکلات خلقی و اضطرابی و گرایش و انگیزش بیش از حد نسبت به این دسته از رفتارهاست .

از دیدگاه زیستی مهم ترین عوامل مؤثر در بروز رفتارهای اعتیادی عبارتند از :

-          اختلال در سیستم دوپامینی مزو لیمبیک (mesolimbic dopaminergic sys.) و مزو کورتیکال (mesocortical sys.) - مسئول تنظیم عملکرد سیستم لذت و پاداش

-          اختلال در سیستم سرتونرژیک (serotonergic sys.) – مسئول تنظیم خلق و اضطراب

-          اختلال در سیستم نور اپی نفرینرژیک (norepinephrinergic sys.) – تنظیم کننده انگیزش و گرایش

در اعتیاد رفتاری ، فرد به آنچه انجام می دهد و احساساتی که در هنگام انجام دادن کار تجربه می کند ، معتاد می شود . با وجود همۀ اینها اعتیادهای رفتاری هنوز هیچ جایگاهی در کتاب های تشخیصی مانند ICD-10 و یا DSM ندارند. فقط به تازگی در DSM-5 یک طبقه به اختلال قمار اجباری (Gambling) اختصاص یافته که زیر مجموعۀ اختلالات مرتبط با مواد است .

منبع : فصل نامه طب اعتیاد –  زمستان 1392

چنانچه به یکی از اعتیادهای رفتاری مانند قمار ، پرخوری ، اینترنت و ........ دچار شده اید با ما تماس بگیرید – مرکز درمان بازگشت