امروز : جمعه 30 تير 1396

کنترل ولع با دستگاه تحریک مستقیم فراجمجمه ای TDCS ساخت PDF چاپ ارسال به دوست

کنترل ولع حاصل از اعتیاد به مواد مخدر یا اعتیاد های رفتاری با دستگاه تحریک مستقیم فرا جمجمه ای TDCS

نگارش : بهرام سروری – کارشناس ارشد روانشناسی بالینی

استفاده از جریان الکتریکی در مقادیر کم و شدت خفیف برای تأثیر گذاری بر عملکرد مغز و ایجاد تغییرات در آن از دهها سال قبل مورد توجه جدی دانشمندان بوده و همین امر منجر به اجرای پژو هشهای متعدد در این حوزه در سالهای متمادی گردیده است .

تاریخچه استفاده از جریان الکتریکی و تحریک مغز به روم و یونان باستان باز می گردد که پزشکان آن دوره از نوعی ماهی که دارای قدرت شوک دهندگی و اشعه الکتریکی بوده برای درمان سردرد و سایر اختلالات استفاده می کرده اند . در این روش ماهی را روی پیشانی بیمار می گذاشتند یا از بیمار می خواستند که روی ماهی های زنده قرار گرفته یا دراز بکشد . و حتی در طب ایرانی حکیم ابن سینا در درمان یک سری از بیماری های ناحیه سر از نوعی ماهی به نام رعاده استفاده می کرده که دارای الکتریسیته بوده است . اما بیشترین پژوهش ها در این زمینه به قرون 18 به بعد بویژه یک صد سال اخیر باز می گردد .

 

دستگاه تحریک مستقیم فراجمجمه ای (TDCS=Transcranial Direct Current Stimulation) یک روش درمانی غیر تهاجمی (non invasive) و بی خطر بوده و در آن از تحریک مغز با استفاده از الکترود هایی که بر روی سر بیمار گذاشته می شود استفاده می گردد. یک جریان بسیار ضعیف الکتریکی پیوسته و مستقیم به سوی سلولهای هدف ارسال می شود. با این کار انعطاف پذیری نورون های مغز تحریک می شود .

مکانیسم اثر دستگاه تحریک مستقیم فرا جمجمه ای یا TDCS از چند طریق توجیه می شود . اول از طریق تأثیر بر کانال های یونی و ورود و خروج یون ها به داخل و خارج سلول های قشر مغز . دوم تأثیر بر نوروترانسمیتر های مختلف از قبیل گلوتامات که خاصیت تحریک کنندگی و GABA که خاصیت مهاری دارد . سوم تأثیر بر RCBF (Regional Cerebral Blood Flow) که میزان جریان خون موضعی مغز و غلظت اکسی هموگلوبین مناطق هدف را می توان مورد تأثیر قرار داد . تا کنون اثربخشی این روش درمانی در یکسری از بیماری های نورولوژیکی و رفتاری مورد ارزیابی پژوهشی و تأیید قرار گرفته است .

از جمله اختلالاتی که دستگاه تحریک مستقیم فراجمجمه ای TDCS)) در بهبودی آنها موثر است می توان به موارد زیر اشاره کرد :

اختلالات حسی – اختلالات حافظه – اختلالات تکلمی – سردرد های مختلف ( میگرن و .....) – ناتوانی حرکتی ناشی از سکته مغزی – آلزایمر – اختلالات روانپزشکی ( افسردگی- اسکیزوفرنی و ....) – ولع مصرف غذا – ولع مصرف مواد مخدر و محرک و ......

البته مسلم است که رسیدن به نتیجه دلخواه درمانی در هر یک از موارد فوق بسته به شدت اختلال ، تداوم و تکمیل درمان عوامل پاتوفیزیولوژیک اختلال ، متفاوت بوده و همچنین استفاده از دستگاه تحریک مستقیم فراجمجمه ای (TDCS) باید با یک ارزیابی دقیق تجویز شده و با اعمال روش صحیح درمانی صورت پذیرد . واضح است که در اختلالات مختلف شدت جریان الکتریکی ، شکل و اندازه الکترود ها ، محل قرارگیری الکترودهای آندی و کاتدی ، تعداد جلسات ، مدت زمان برقراری جریان  و ...... متفاوت می باشد .

همچنان که یادآور شدیم یکی از موارد استفاده از این روش و دستگاه ، کمک به بهبودی بیماران مراکز درمان سوء مصرف مواد است که از ولع مصرف مواد رنج می برند و نمی توانند بر این ولع غلبه نمایند . مرکز ملی مطالعات اعتیاد (Incas) در سالهای اخیر پژوهشهای متعددی را در موضوع اثر بخشی دستگاه تحریک مستقیم فراجمجمه ای (TDCS) بر کنترل ولع مصرف مواد در بیماران معتاد انجام داده و افق های روشنی را در حل این مشکل پیش روی درمانگران اعتیاد گشوده است . البته مسلم است که با همه توانمندی که TDCS دارد اما در بیماران سوء مصرف مواد بهترین روش « متد ترکیبی» است . به زبان دیگر نمی توان بیماری در حال دریافت درمان TDCS در طول هفته باشد و از شروع کننده ها و نحوه برخورد با آنها اطلاع نداشته و آموزش ندیده باشد . یعنی ضمن استفاده از آموزش ها و شیوه های متداول و موثر درمان اعتیاد ، از TDCS باید کمک گرفت . چرا که پژوهش ها نشان داده TDCS ابزاری قدرتمند در افزایش توانمندی پردازش مغزی است و همین ویژگی باعث می شود تا زمینه اثر بخشی سایرآموزشها و درمان های همزمان بیشتر شود .

در رابطه با عوارض جانبی احتمالی باید گفت که دستگاه تحریک مستقیم فراجمجمه ای (TDCS) جزو روش های درمانی ایمن محسوب شده و دارای کمترین عوارض جانبی است بطوریکه تا کنون هیچ عارضه جانبی جدی گزارش نشده است . عوارض جانبی خفیف که به ندرت گزارش شده شامل سوزش خیلی خفیف در ناحیه الکترودها ، خستگی و بیخوابی بوده که آن موارد هم پس از 72 ساعت برطرف شده اند . اما چنانکه گفته شد اکثریت بیماران هیچگونه عارضه ای را ذکر نکرده اند .

البته رعایت توصیه های ایمنی که در کلینیک به بیماران گفته می شود مسلماً از احتمال بروز هر مشکلی خواهد کاست . از قبیل خارج کردن اشیاء فلزی ناحیه سر و گردن ، همراه نداشتن تلفن همراه ، عدم انجام این روش در کسانی که دارای ضربان ساز قلبی یا سایر ابزارهای الکتریکی در بدن هستند و .........

در پایان لازم به توضیح است واحد TDCS در مرکز درمانی بازگشت تنکابن از نیمه دوم اردیبهشت 1393 افتتاح شده و آماده پذیرش بیماران می باشد .

منابع : مقالات کارگاه تحریک الکتریکی مغز – ایرسا – دی ماه 1392

         TDCS – دکتر حامد اختیاری – مرکز ملی مطالعات اعتیاد – تهران

         www.atiehclinic.com/views/TDCS